Scentralizowana baza materiałowa w środowisku 3DEXPERIENCE i SOLIDWORKS

16 października 2026 | Władysław Hamiga

Nowoczesne środowiska projektowe wymagają scentralizowanego zarządzania danymi materiałów. W wielu przedsiębiorstwach informacje te wciąż są jednak przechowywane w lokalnych bibliotekach systemów CAD. Prowadzi to do problemów z aktualnością danych. Utrudnia to również pracę inżynierom i generuje kosztowne błędy w zestawieniach komponentów (BOM). Rozproszone pliki uniemożliwiają ponadto skuteczną współpracę między działami R&D, technologiami a zakupami. Bezpośrednio wydłuża to czas wprowadzania produktu na rynek.

Odpowiedzią na te wyzwania jest platforma firmy Dassault Systèmes – 3DEXPERIENCE. Eliminuje ona bariery informacyjne, wdrażając jedną, zunifikowaną bazę materiałów i wspierając optymalne zarządzanie danymi projektowymi. Informacje o materiałach stają się w ten sposób „jedynym źródłem prawdy”. Zasilają one sprawdzone dane materiałów dla całego ekosystemu – od zarządzania zmianą w ENOVIA, przez projektowanie z SOLIDWORKS i CATIA, aż po zaawansowane analizy inżynierskie w SIMULIA i planowanie produkcji w DELMIA.

Warto wiedzieć: Zwięzłe omówienie zagadnienia integracji bazy materiałowej znajdziesz w publikacji: „Instalowanie bazy materiałowej na platformie 3DEXPERIENCE”

Material Definition – aplikacja do tworzenia i modyfikacji materiałów dla użytkowników SOLIDWORKS

Sercem ujednoliconego środowiska jest aplikacja Material Definition. Umożliwia ona precyzyjne definiowanie parametrów fizycznych i wizualnych komponentów. Aplikacja ta jest dostępna w ramach podstawowych ról dla użytkowników środowiska SOLIDWORKS (m.in. Collaborative Designer for SOLIDWORKS, SOLIDWORKS Design Standard, SOLIDWORKS Design Professional, SOLIDWORKS Design Premium). Stanowi tym samym naturalne rozszerzenie ich codziennego warsztatu pracy.

logo aplikacji Material Definition na platformie 3DEXPERIENICE

Materiał jako obiekt PLM a zarządzanie cyklem życia produktu

Platforma 3DEXPERIENCE działa jako zintegrowane środowisko współpracy. Dane są w niej zarządzane zgodnie z określonymi uprawnieniami użytkowników oraz stanami dojrzałości obiektów. W tym kontekście aplikacja Material Definition pozwala traktować materiały jako pełnoprawne obiekty platformy, co niesie za sobą szereg korzyści:

  • Zarządzanie cyklem życia produktu: Materiały posiadają ściśle zdefiniowane stany dojrzałości. Konstruktor zyskuje pewność, że projektowanie części bazuje wyłącznie na zatwierdzonych pozycjach.
  • Zarządzanie wersjami: Każda modyfikacja parametrów jest rejestrowana za pomocą rewizji.
  • Zarządzanie uprawnieniami: Uprawnienia do edycji globalnej bazy są ściśle limitowane, co chroni kluczowe bazy danych materiałów.

Integracja wielodomenowa

Jedną z największych przewag centralnej bazy jest jej uniwersalność. Raz zdefiniowany nowy materiał staje się „wspólnym mianownikiem” dla różnych ról inżynierskich:

  • Konstrukcja (SOLIDWORKS, 3DEXPERIENICE CATIA): Zapewnia automatyczne i precyzyjne obliczanie masy komponentów. Gwarantuje przy tym spójną reprezentację wizualną modeli 3D.
  • Symulacja (SIMULIA, SOLIDWORKS Simulation): Umożliwia natychmiastowe wykorzystanie zaawansowanych domen materiałowych do szerokiego spektrum analiz. Obejmują one analizy statyczne, nieliniowe i zmęczeniowe, przepływowe (CFD) i elektromagnetyczne, a także optymalizację topologiczną i symulację wtrysku tworzyw sztucznych.
  • Zarządzanie (ENOVIA): Gwarantuje automatyczne generowanie poprawnych zestawień materiałowych (BOM). Zapewnia również sprawną realizację procesu zarządzania dokumentacją i ułatwia integrację danych projektowych z łańcuchem dostaw.
  • Produkcja (DELMIA): Dostarcza spójne dane wejściowe, niezbędne do bezbłędnego planowania i optymalizacji procesów wytwórczych.

Dzięki takiemu podejściu kluczowa modyfikacja jest natychmiast widoczna dla konstruktora i specjalisty ds. symulacji. Przykładem może być korekta gęstości wprowadzona przez technologa w aplikacji Material Definition. Eliminuje to konieczność ryzykownego, ręcznego aktualizowania plików .sldmat na dyskach lokalnych. Zapobiega to również powstawaniu rozbieżności w dokumentacji.

Dualizm właściwości materiałowych: Core vs. Covering

W architekturze chmurowej definicja opiera się na separacji właściwości fizycznych od estetycznych. Wyróżniamy dwa podstawowe komponenty:

  • Core Material (Materiał rdzenia): Stanowi „serce” definicji, reprezentując rzeczywisty materiał konstrukcyjny obiektu. Odpowiada przede wszystkim za cechy strukturalne i fizyczne, niezbędne do precyzyjnych obliczeń inżynierskich oraz symulacji. Aby zapewnić właściwy przepływ danych, definicja materiału na platformie 3DEXPERIENCE dzieli się na wyspecjalizowane domeny (Appearance, Simulation, Drafting, Composite).
  • Covering Material (Materiał powłoki/wykończenia): Reprezentuje zewnętrzną warstwę substancji (np. powłokę lakierniczą, warstwę ochronną czy wosk), która technologicznie przylega do powierzchni materiału rdzenia (Core Material). W środowisku platformy 3DEXPERIENCE (m.in. w aplikacji Engineering Release) zastosowanie materiałów powłokowych pełni dwie kluczowe funkcje:
    • Zarządzanie strukturą produktu i technologią: Definiuje rodzaj zastosowanej substancji bezpośrednio w strukturze inżynieryjnej. Pozwala to na precyzyjne zarządzanie procesem technologicznym i wariantowością. Przykładowo, jeden rdzeń ze stali konstrukcyjnej może występować w strukturze w alternatywnych wariantach wykończenia: z powłoką chromowaną lub cynkową.
    • Kontrola reprezentacji wizualnej (CAD/Rendering): Informuje system, jaka wizualnie substancja pokrywa dany komponent, nadpisując bazowy wygląd surowego materiału. Powłoka ta bezpośrednio steruje reprezentacją modelu na ekranie. Definiuje ona m.in. jego docelowy kolor, teksturę czy połysk.

Wartość aplikacyjna: Rozdzielenie materiału rdzenia od powłoki pozwoli Ci na elastyczne tworzenie wariantów wykończenia produktu. Nie ma przy tym konieczności duplikowania bazowej geometrii CAD ani generowania błędów w systemach klasy ERP.

Struktura bazy danych materiałów 3DEXPERIENCE i domen inżynierskich

Tradycyjne systemy przechowują informacje w postaci płaskiej listy. Innowacją na platformie jest baza danych zawierająca domeny: wizualną (Appearance), rysunkową (Drafting), kompozytową (Composite), a także symulacyjną (Simulation). Pozwala to na przypisanie do jednego obiektu materiałowego różnych zestawów danych. Są one dedykowane dla konkretnych procesów inżynierskich i produkcyjnych.

okno edycji rdzenia materiału, podzielone na domeny: wyglądu, rysunku, kompozytów, symulacji

W praktyce oznacza to, że ten sam materiał dostarcza innych informacji konstruktorowi, innych grafikowi, a jeszcze innych specjaliście ds. symulacji.

  • Appearance Domain (Domena wizualna): Definiuje cechy optyczne materiału (takie jak współczynniki odbicia, chropowatość powierzchni czy mapowanie tekstur).
konfiguracja domeny wizualnej w Material Definition
  • Drafting Domain (Domena rysunkowa): Odpowiada za standaryzację dokumentacji płaskiej. Definiuje m.in. automatyczne wzory kreskowania na przekrojach w rysunkach 2D. Dzięki temu każdy rzut techniczny generowany w organizacji zachowuje pełną spójność z normami rysunkowymi firmy.
  • Composite Domain (Domena kompozytowa): Zawiera specyficzne właściwości ortotropowe i anizotropowe struktur laminowanych. Jest kluczowa dla inżynierów projektujących zaawansowane poszycia z włókien węglowych czy szklanych, gdzie właściwości zależą od kierunku ułożenia warstw.
  • Simulation Domain (Domena symulacyjna): To najbardziej rozbudowany obszar, przechowujący dane fizyczne dla analiz numerycznych w środowiskach SIMULIA oraz SOLIDWORKS Simulation. Zawiera parametry mechaniczne, termiczne czy plastyczne potrzebne do zaawansowanych obliczeń liniowych i nieliniowych. Co istotne, to właśnie tutaj definiowana jest gęstość materiału, która automatycznie zasila modele projektowane w SOLIDWORKS oraz 3DEXPERIENICE CATIA, gwarantując precyzyjne obliczanie masy i środków ciężkości projektowanych komponentów.
konfiguracja domeny symulacyjnej w Material Definition z widocznymi właściwościami Elasticity: modułem Younga i współczynnikiem Poissona

Importowanie baz danych i konsolidacja w chmurze

Pierwszym etapem budowy scentralizowanego środowiska jest instalacja aplikacji Material Definition. Kolejnym krokiem jest zasilenie platformy danymi wejściowymi dotyczącymi materiałów.

lokalizacja aplikacji Material Definition w roli Collaborative Designer for SOLIDWORKS

System umożliwia elastyczne podejście do konfiguracji biblioteki materiałów. Możesz wykorzystać zarówno gotowe pakiety dostarczone przez Dassault Systèmes, jak i dotychczasowy dorobek inżynierski firmy.

Wykorzystanie domyślnych zasobów od Dassault Systèmes

Instalacja komponentów chmurowych dostarcza domyślny pakiet materiałów inżynierskich. Warto pamiętać, że role użytkowników oprogramowania SOLIDWORKS bezpośrednio określają zakres oraz liczbę dostępnych bibliotek materiałowych (paczek danych). Zależą one od posiadanej licencji SOLIDWORKS Design oraz dodatkowych ról na platformie 3DEXPERIENCE.

C:\Program Files\Dassault Systemes\B428_Cloud_Content\win_b64\resources\materials

Dane te są zapisane w natywnym, bezpiecznym formacie wymiany platformy o rozszerzeniu *.3dxml.

lokalne biblioteki materiałów do importu

Importowanie bibliotek materiałów SOLIDWORKS

Aby nie tracić wypracowanych standardów, platforma pozwala na import bazy danych materiałów. Można w tym celu wykorzystać istniejące materiały SOLIDWORKS o rozszerzeniu *.sldmat. Po zakończeniu importu pozycje zostają przekonwertowane i są w pełni dostępne w środowisku SOLIDWORKS (SOLIDWORKS Desktop).

importowanie bazy materiałów w 3DEXPERIENCE Launcher - lokalizacja

Aby zaimportować materiały:

  1. W prawym górnym rogu panelu 3DEXPERIENCE Launcher kliknij ikonę +, a następnie wybierz opcję Import
  2. W oknie dialogowym wskaż źródło plików: fabryczne pakiety .3dxml lub dostosowane biblioteki .sldmat z dysku lokalnego bądź serwera firmy.
  3. Uruchom proces importu danych.
importowanie bazy materiałów w 3DEXPERIENCE Launcher - zapis

Po zakończeniu operacji materiały zostają przekonwertowane i zapisane jako bezpieczne, wersjonowane obiekty platformy. Od tego momentu są one w pełni dostępne dla użytkowników platformy 3DEXPERIENCE.

Wskazówka administracyjna (Governance): Ze względów bezpieczeństwa i kontroli jakości danych, uprawnienia do tworzenia, edytowania czy też trwałego zapisywania nowych obiektów materiałowych w przestrzeni współpracy (Collaborative Space) są restrykcyjnie ograniczone. Operacje te wymagają posiadania uprawnień Lidera w danym obszarze współpracy. Skutecznie chroni to bazę przed nieautoryzowanymi zmianami przez przypadkowych użytkowników.

zarządzanie bazami materiałów w zależności od nadanych uprawnień

Konfiguracja techniczna: Przygotowanie środowiska dla bazy materiałów SOLIDWORKS

Aby w pełni wykorzystać potencjał centralnej bazy danych i umożliwić inżynierom bezproblemowe stosowanie ujednoliconych materiałów w programie SOLIDWORKS, konieczne jest odpowiednie przygotowanie integracji CAD z platformą 3DEXPERIENCE. Proces ten opiera się na instalacji i konfiguracji dedykowanych komponentów systemowych. Automatyzują one wymianę informacji i dbają o spójność formatów.

Niezbędnym elementem tej infrastruktury jest instalacja aplikacji Derived Format Converter. Narzędzie to działa w tle i pełni funkcję translatora, a także procesora danych pomiędzy lokalnym systemem CAD a chmurowym repozytorium bazy danych.

logo aplikacji Derived Format Converter na platformie 3DEXPERIENCE

Aplikacja odpowiada za konwersję danych oraz obsługę procesów przetwarzania modeli CAD i materiałów SOLIDWORKS do formatu bazodanowego. Dodatkowo można ją wykorzystać do asynchronicznego generowania formatów pochodnych, takich jak STEP, IGES, PDF czy DXF.

Instalowanie bazy materiałowej dla SOLIDWORKS (SOLIDWORKS Desktop)

Po pomyślnym zaimportowaniu obiektów materiałowych do platformy, kluczowym krokiem jest udostępnienie ich bezpośrednio w natywnym środowisku projektowym konstruktorów. Proces ten polega na wygenerowaniu scentralizowanej biblioteki materiałów dedykowanej dla programu SOLIDWORKS.

Do synchronizacji i zapisu biblioteki służy dedykowana aplikacja konsolowa SaveSLDMATinto3DEXPERIENCE.exe. Narzędzie to automatyzuje proces agregacji danych i przesyła gotowy pakiet na platformę, tworząc natywną bazę danych materiałów SOLIDWORKS. W zależności od posiadanego typu instalacji, program ten zlokalizowany jest w jednym z poniższych katalogów na dysku stacji roboczej:             

C:\Program Files\Dassault Systemes\B<release>xcadconnectors\win_b64\USWC\
np.
C:\Program Files\Dassault Systemes\B428xcadconnectors\win_b64\USWC\

lub w instalacji:

C:\Program Files\Dassault Systemes\SOLIDWORKS 3DEXPERIENCE\win_b64\USWC\

lokalizacja pliku wykonywalnego SaveSLDMATinto3DEXPERIENCE.exe w katalogu instalacyjnym konektora

Po uruchomieniu programu i poprawnym zakończeniu procedury przesyłania danych, system wyświetla komunikat potwierdzający udany upload o treści: „Successful upload of 3DEXPERIENCE Materials.sldmat in 3DEXPERIENCE. It is now accessible from SOLIDWORKS.”

okno konsoli i komunikat SLDMAT Uploader potwierdzający pomyślne przesłanie bazy materiałów do 3DEXPERIENCE

Mechanizm działania narzędzia i struktura danych

Z technicznego punktu widzenia, narzędzie wykonuje następujące operacje systemowe:

  1. Konsolidacja danych: Program pobiera rozproszone na platformie obiekty materiałowe i kompiluje je w jeden, ustrukturyzowany plik biblioteki: 3DEXPERIENCE Materials.sldmat. 
  2. Tworzenie zasobu PLM: Plik ten nie trafia na dysk sieciowy. Zostaje on zapisany bezpośrednio w chmurze platformy jako obiekt o tytule 3DEXPERIENCE Materials i nazwie typologicznej XCADResource.
zasób PLM typu XCADResource z plikiem 3DEXPERIENCE Materials widoczny na platformie 3DEXPERIENCE

Wskazówka wdrożeniowa: Aby wygenerowana biblioteka była widoczna dla wszystkich konstruktorów w firmie, obiekt typu XCADResource musi zostać zapisany w ogólnodostępnej przestrzeni współpracy (Collaborative Space).

Warto wiedzieć: Baza materiałowa w przedsiębiorstwie jest organizmem żywym. W przypadku rozszerzenia oferty produktowej, zmiany dostawców lub aktualizacji parametrów fizycznych w aplikacji Material Definition lub aplikacji SOLIDWORKS bazę należy zaktualizować. W tym celu należy ponownie uruchomić narzędzie SaveSLDMATinto3DEXPERIENCE.exe .

Korzystanie z Material Database w codziennym procesie projektowym

Nie wiesz, jak korzystać z Material Database? To proste, po poprawnej konfiguracji bazy materiałowe stają się natychmiast dostępne. Podczas uruchamiania oprogramowania system automatycznie synchronizuje dane materiałów platformy. Scentralizowana baza materiałów jest bezpiecznie pobierana na stację roboczą do dedykowanego katalogu plików tymczasowych (CATTemp), co gwarantuje błyskawiczne działanie interfejsu CAD.

pliki bazy materiałów 3DEXPERIENCE Materials.sldmat oraz .rsc.v6 pobrane do lokalnego katalogu CATTemp w eksploratorze Windows

Procedura przypisania materiału do modelu 3D w SOLIDWORKS:

  1. W drzewie operacji FeatureManager kliknij prawym przyciskiem myszy folder Material (Materiał). 
  2. Z menu kontekstowego wybierz opcję Edit Material (Edytuj materiał). Spowoduje to otwarcie standardowej przeglądarki materiałów SOLIDWORKS.
  3. W strukturze folderów zlokalizuj i rozwiń dedykowaną, bibliotekę o nazwie 3DEXPERIENCE Materials.
  4. Wybierz odpowiedni gatunek materiału i zweryfikuj przypisane parametry. Następnie kliknij Apply (Zastosuj), aby trwale powiązać właściwości fizyczne z projektowaną geometrią.
biblioteka 3DEXPERIENCE Materials w oknie edycji materiału SOLIDWORKS

Konfiguracja administracyjna – zarządzanie bazą materiałów

Wdrożenie centralnej bazy danych to zaledwie połowa sukcesu. Kluczem do utrzymania ładu informacyjnego jest zablokowanie tzw. „samowoli projektowej”. W realiach rozproszonych zespołów inżynierskich istnieje ryzyko, że konstruktor przez przeoczenie przypisze do modelu lokalny materiał o niezweryfikowanych parametrach. Platforma 3DEXPERIENCE eliminuje ten problem poprzez system automatycznej walidacji danych podczas zapisu.

Mechanizm kontroli przypisywanych materiałów jest centralnie zarządzany przez administratora platformy 3DEXPERIENCE. Aby wymusić stosowanie wyłącznie autoryzowanej bazy i zapewnić spójność danych w całej organizacji, administrator może aktywować dedykowaną funkcję weryfikacji. Proces konfiguracji jest intuicyjny i sprowadza się do kilku kroków w chmurowym panelu administracyjnym:

  1. Przejdź do aplikacji Collaborative Spaces Configuration Center.
  2. Wybierz sekcję Współpraca z CAD, a następnie wskaż system SOLIDWORKS. 
  3. Otwórz zakładkę Ustawienia. 
  4. Zlokalizuj i włącz funkcję o nazwie: Zastosuj materiał do modelu danych 3DEXPERIENCE. 
włączenie opcji Zastosuj materiał do modelu danych 3DEXPERIENCE w aplikacji Collaborative Spaces Configuration Center

Jeżeli użytkownik zastosuje materiał pochodzący z lokalnej, nieautoryzowanej bazy danych, w oknie dialogowym Zapis w 3DEXPERIENCE w kolumnie Stan pojawi się wyraźne ostrzeżenie: „Nie znaleziono materiału”.

okno zapisu do platformy 3DEXPERIENCE z komunikatem ostrzegawczym o braku autoryzowanego materiału w kolumnie Stan

Wartość biznesowo-aplikacyjna: Twarda weryfikacja materiałów na poziomie zapisu do PLM to kluczowe narzędzie dla menedżerów zarządzających jakością i kosztami produktu. Zabezpiecza ona firmę przed generowaniem błędnych struktur BOM w aplikacji ENOVIA. Chroni również specjalistów ds. symulacji przed wykonywaniem czasochłonnych analiz w środowisku SIMULIA na bazie niesprawdzonych właściwości fizycznych. Przekłada się to bezpośrednio na eliminację wad projektowych na najwcześniejszym etapie R&D, zapobiegając kosztownym poprawkom w fazie produkcji.

Korzyści z wdrożenia centralnej biblioteki materiałów 3DEXPERIENCE

Tradycyjne, rozproszone bazy danych w lokalnych bibliotekach CAD generują poważne wyzwania dla współczesnych działów konstrukcyjnych, prowadząc do problemów z aktualnością, spójnością oraz przepływem informacji. Odpowiedzią na ten problem jest wdrożenie jednej, zweryfikowanej bazy materiałowej na platformie 3DEXPERIENCE. Udostępnienie takiego ujednoliconego repozytorium dla użytkowników SOLIDWORKS drastycznie ogranicza chaos informacyjny, a także przynosi firmie wymierne korzyści.

Jakie korzyści przynosi zintegrowana baza materiałów 3DEXPERIENICE?

  • Jedna baza materiałowa dla wszystkich: Centralizacja danych na platformie 3DEXPERIENCE eliminuje rozproszenie lokalnych plików. Zapewnia to całej organizacji dostęp do „jednego źródła prawdy” oraz gwarantuje spójność parametrów materiałowych na etapie projektowania i produkcji.
  • Fundament spójnych analiz inżynierskich: Poprawne, scentralizowane dane o parametrach fizycznych to fundament precyzyjnych wyników analiz inżynierskich w środowiskach symulacyjnych. 
  • Zarządzanie cyklem życia: Baza materiałowa przestaje być statycznym plikiem tekstowym, stając się dynamicznym obiektem PLM kontrolowanym przez stany dojrzałości, rewizje czy też pełną historię zmian.
  • Bezpieczeństwo i spójność danych: Zespół konstrukcyjny wykorzystuje wyłącznie zweryfikowane i zatwierdzone materiały.
  • Zarządzanie jakością: Administratorzy mogą zablokować samowolę projektową, konfigurując system tak, aby wymagał stosowania materiałów wyłącznie z przygotowanej wcześniej bazy. 

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Jakie są warunki pracy z bazą materiałów 3DEXPERIENICE w SOLIDWORKS? Optymalne warunki pracy wymagają stabilnego łącza internetowego, skonfigurowanego środowiska chmurowego i połączenia SOLIDWORKS z platformą 3DEXPERIENICE np. poprzez aplikację Design with SOLIDWORKS. Konieczne jest również przypisanie odpowiednich ról i uprawnień użytkowników na platformie 3DEXPERIENCE.

Jak zintegrować Baza danych materiałów 3DEXPERIENCE z lokalnym oprogramowaniem? Wykorzystuje się do tego narzędzia synchronizujące, np. SaveSLDMATinto3DEXPERIENCE.exe. Łączą one zasoby chmurowe z natywnym środowiskiem SOLIDWORKS (SOLIDWORKS Desktop).

Jak wygląda struktura bazy materiałów w chmurowym środowisku projektowym? Struktura bazy materiałów na platformie opiera się na zaawansowanym obiekcie PLM. Jest on podzielony na dedykowane domeny inżynierskie (np. wizualną, rysunkową, kompozytową i symulacyjną) oraz na rozdzielenie materiału rdzenia od materiału powłoki.

Czym wyróżniają się bazy danych materiałów 3DEXPERIENCE na tle rozwiązań lokalnych? Przede wszystkim architekturą wielodomenową, czyli osobnymi parametrami dla CAE, CAD i renderingu. Wyróżnia je również możliwość zarządzania cyklem życia PLM, co gwarantuje pełną identyfikowalność zmian.

Co obejmuje SOLIDWORKS Design Offer w kontekście baz materiałowych? Pakiet ten zapewnia dostęp do aplikacji Material Definition oraz predefiniowanych bibliotek Dassault Systèmes, gotowych do wdrożenia.

Czy baza danych materiałów 3DEXPERIENCE są widoczne w bazie danych materiałów SOLIDWORKS? Tak, baza danych materiałów 3DEXPERIENCE jest widoczna z palety materiałów (ang. Material Palette) w SOLIDWORKS. Upewnij się wcześniej czy Twój SOLIDWORKS jest połączony do platformy 3DEXPERIENCE.

Napisane przez: Władysław Hamiga

Specjalista techniczny SIM / 3DEXPERIENCE

Doktor inżynier w dziedzinie obliczeniowej mechaniki płynów (CFD) oraz aerodynamiki. Zapewniam wszechstronne wsparcie... Czytaj więcej

Polecane artykuły

Zobacz pozostałe artykuły

Udostępnij ten artykuł